Ίδρυμα Ευάγγελου Αβέρωφ – Τοσίτσα

«Η ιστορία του Ιδρύματος ξεκινά από πολύ παλιά, όπως και η λογική της ευεργεσίας στην  Ήπειρο. Το 1936 στο Μέτσοβο υπήρχε το κληροδότημα του Γεωργίου Αβέρωφ, παλιού εθνικού ευεργέτη που είχε αφήσει πολλά πράγματα στο Μέτσοβο, το οποίο ήταν η ιδιαίτερη πατρίδα του. Όταν η Ελλάδα επλήγη με τις υποτιμήσεις και τις πτωχεύσεις, τα χρήματα του κληροδοτήματος χάθηκαν και το Μέτσοβο περιήλθε σε κατάσταση μεγάλης παρακμής και φτώχειας.

Σε ένα τόσο πολύ φτωχό Μέτσοβο εμφανίζεται πρώτη φορά ο Ευάγγελος Αβέρωφ για να επισκεφθεί το χωριό των προγόνων του έχοντας και ένα πρόβλημα
υγείας με τα πνευμόνια του. Συγκινήθηκε από την όλη κατάσταση που υπήρχε στην περιοχή και αποφάσισε να δράσει σ’αυτό το μαγευτικό τοπίο. Έτσι μαζί με τον Ευάγγελο Αβέρωφ – Τοσίτσα δημιουργείται ένας σύλλογος Μετσοβιτών που προσπαθούν να κάνουν κάτι για το χωριό και για την ανάπτυξη της περιοχής. Βρίσκει λοιπόν ο Αβέρωφ από κάποιους καταλόγους διάφορους που ζούσαν στο εξωτερικό με το όνομα Τοσίτσας. Λέει τότε «να τους βρούμε γιατί μπορεί να τους συγκινήσουμε και να μας δώσουν λεφτά υπέρ της πατρίδας».

Ο Βαρώνος Μιχαήλ Τοσίτσας που ήταν ο μόνος που δέχθηκε να μιλήσει επειδή είδε ότι ανάμεσα στα ονόματα που υπέγραφαν το γράμμα υπήρχε το όνομα Αβέρωφ. Έτσι άρχισε μια αλληλογραφία μεταξύ του Αβέρωφ και του Τοσίτσα, διάρκειας 10 ετών, όπου ο Αβέρωφ προσπαθεί να κερδίσει την εμπιστοσύνη του Τοσίτσα και να τον πείσει. Ο Τοσίτσας ήταν ένας παράξενος άνθρωπος, δεν μιλούσε Ελληνικά ήταν θυμωμένος με την Ελλάδα, δεν ήθελε καμία σχέση, ήταν άκληρος, ανύπαντρος , πίστευε στα πνεύματα, αλλά τον ενδιέφερε πολύ να ανακαλύψει τις ρίζες του. Αυτό τελικά επετεύχθη μετά τον Πόλεμο, το 1947 που για πρώτη φορά συναντήθηκαν οι δύο άνδρες. Ο Αβέρωφ πήγε στην Ελβετία που ζούσε ο Τοσίτσας, ο οποίος και έκανε μια διαθήκη αφού ζήτησε από τον Αβέρωφ να τον υιοθετήσει. Ο Αβέρωφ του απάντησε «όχι αλλά μπορώ να έχω και το όνομα Τοσίτσας», ίσως να ήταν και ένας τρόπος δοκιμασίας για την κληρονομιά του. Οι δύο άνδρες αποφάσισαν να κάνουν ένα Ίδρυμα με το όνομα Αβέρωφ – Τοσίτσα και έτσι άφησε τα χρήματά του, με κάποιους όρους που είχαν ήδη συμφωνήσει από πριν οι δυο τους. Ο ένας από αυτούς τους όρους ήταν ότι ο Ευάγγελος Αβέρωφ θα είναι ισόβιος πρόεδρος. Το πρώτο που έγινε ήταν η αναστήλωση του παλιού πατρογονικού του Τοσίτσα, που διαμορφώθηκε σε Μουσείο Λαϊκής Τέχνης και προστέθηκε ένας όροφος που θα λειτουργούσε ως ξενώνας, γιατί εκείνα τα χρόνια δεν υπήρχε ξενοδοχείο στο Μέτσοβο. Το έργο αυτό εγκαινιάστηκε το 1954».

Τατιάνα Αβέρωφ- Ιωάννου

Ποιά είναι τα έργα που έκανε ο Ευάγγελος Αβέρωφ;
Στην δεκαετία 1947-1995 έγιναν πολλά έργα ως Ίδρυμα Βαρόνου Τοσίτσα. Ένα από αυτά που έκανε ο πατέρας μου είναι η φοιτητική εστία, η οποία υπάρχει ακόμη και σήμερα στην Κάτω Κηφισιά, στην οποία φιλοξενούνται δωρεάν 60 φοιτητές, το Αρχοντικό που είναι ένα πρατήριο λαϊκής τέχνης που διατηρεί την παράδοση και την ποιότητα. Έφτιαξε το βουστάσιο, ένα έργο πολύ σημαντικό, γιατί μετέφεραν αγελάδες ράτσας από την Ελβετία και αποτέλεσε πρότυπο. Εξίσου σημαντικό έργο είναι το τυροκομείο που εκπαίδευε τα πρώτα χρόνια τους νέους στην Ιταλία, για να μάθουν τους τύπους των τυριών και έτσι έγινε και το Μετσοβόνε το καπνιστό τυρί, καθώς και η παρμεζάνα που είναι η μόνη στην Ελλάδα. Επίσης αγόραζε το γάλα από τους μικρούς κτηνοτρόφους της περιοχής, με επιδοτημένες τιμές για να συνεχίσει ο κόσμος να έχει δουλειά. Έκανε πολλές αναστηλώσεις Εκκλησιών Μοναστηριών, καλντερίμια, βρύσες, σχολεία. Ότι μένει όμορφο σήμερα από το Μέτσοβο είναι έργο του Ιδρύματος. Άλλο ένα πολύ σημαντικό έργο του Ιδρύματος είναι τα διαβρωτικά έργα. Παράδειγμα η φύτευση 3.000.000 δέντρων που συγκρατούν το χώμα, διότι υπήρχε κατολίσθηση του χωριού αλλά και τη δημιουργία μικρών φραγμάτων σε όλο το μήκος
του ποταμού. Ήταν ένα πάθος του Αβέρωφ όλη αυτή η ιστορία, την επέβλεπε από κοντά με πάρα πολύ μεράκι. Μπορεί να έτρεχε ως Υπουργός παντού, αλλά μόλις έβρισκε χρόνο πάντα ρωτούσε τί έγινε π.χ. το μονοπάτι, η αγελάδα, ήξερε πάντα τί γινόταν.

Ο πατέρας σας είχε μεγάλη αγάπη προς το Μέτσοβο; Σας μετέφερε την αγάπη του για την περιοχή;
Αγαπούσα και αγαπώ πολύ το Μέτσοβο. Κάθε φορά που πηγαίναμε τον έπαιρνα από πίσω σα
σκυλάκι και πηγαίναμε βόλτα. Ό,τι καλύτερες μνήμες έχω από την παιδική μου ηλικία είναι από εκεί. Αυτό γιατί το τοπίο είναι μαγευτικό, οι ήχοι, τα χρώματα, οι άνθρωποι, οι μυρωδιές, είναι πολύ όμορφα. Κυρίως όμως γιατί σε αυτό το μέρος έβρισκα τον πατέρα μου ως πατέρα. Μπορού- σαμε να συνυπάρχουμε, ενώ όταν ήμασταν στην Αθήνα ήταν πολυάσχολος λόγω της πολιτικής, ενώ εγώ απεχθανόμουν την πολιτική.

Γιατί δημιουργήθηκε μία Πινακοθήκη σε τόσο μακρινό μέρος;
Το όνειρό του ήταν αφού είχε τακτοποιήσει όλα τα υπόλοιπα του Μετσόβου, τα της επιβίωσης και τα του πολιτισμού, να φτιάξει σε ένα τόσο απομακρυσμένο μέρος ένα μουσείο με όλη την γκάμα της νεοελληνικής τέχνης όχι μόνο της τοπικής. Ήθελε να δείξει ότι και η σύχρονη Ελλάδα από την απελευθέρωση και πέρα είχε σπουδαία τέχνη «έλεγε ότι οι περισσότεροι ξέρουν για τους αρχαίους, αλλά έχουμε και σύγχρονους». Έτσι με αυτό το όνειρο άρχισε να συγκεντρώνει έργα, έχοντας στο μυαλό του την δημιουργία του μουσείου και αυτό τον διαχωρίζει από κάποιο που είναι συλλέκτης έργων τέχνης. Η πινακοθήκη εγκαινιάστηκε με 200 έργα του 19ου αιώνα από όλους τους σημαντικούς γλύπτες και ζωγράφους, φυσικά με την συμβολή και την βοήθεια ειδικών.

Πόσο σας έχει επηρεάσει η οικονομική κατάσταση που επικρατεί στην χώρα; Αντιμετωπίζετε οικονομικά προβλήματα;
Τραγικά. Επειδή κάναμε πάρα πολλές εκδηλώσεις στην Πινακοθήκη, αποφάσισα να μην ξανακάνουμε καμιά εκδήλωση μέχρι νεοτέρας. Πάψαμε να κάνουμε εκδόσεις βιβλίων,
διάφορες εκδηλώσεις γιατί όλα αυτά γινόντουσαν με χορηγία και τώρα με την υπάρχουσα κατάσταση δεν υπάρχουν χρήματα και πια δεν βγάζουμε ούτε τα λειτουργικά μας έξοδα. Ως πινακοθήκη εισπράτταμε χρήματα από τις πωλήσεις, τα οποία ήταν το 1/3 των εσόδων. Δεν σταμάτησαν να έρχονται επισκέπτες αλλά το έσοδο πια αυτό δεν είναι τόσο μεγάλο, ώστε να καλύπτει τα έξοδα μας. Το Ίδρυμα Τοσίτσα είναι αυτό που δεν έχει οικονομικά προ-
βλήματα λόγω της περιουσίας που άφησε ο Τοσίτσας. Τα χρήματα έχουν παραμείνει στην Ελβετία ενώ ο Αβέρωβ κατάφερε ίσως και τα εκατονταπλασιάσει με τις επενδύσεις που έκανε. Για να καταλάβετε με την υπάρχουσα κατάσταση εδώ στην Ελλάδα το Ίδρυμα Τοσίτσα έχει 400.000 αύξηση φόρων.

Θεωρείτε ότι το κράτος είναι σύμμαχος ή σας έχει εγκαταλείψει;
Δεν μας έχει εγκαταλείψει γιατί δεν μας είχε ποτέ υπό την σκέπη του. Δεν είδαμε πολλά πράγματα από το κράτος. Σαν Ίδρυμα Αβέρωφ είχαμε προσπαθήσει να μπούμε κάτω
από το σύστημα της κρατικής επιχορήγησης ώστε να βγάζουμε τα λειτουργικά μας έξοδα.

Τί σας λένε οι απλοί άνθρωποι για τον πατέρα σας;
Συγκινούμαι πολλές φορές, γιατί ακούω προσωπικές ιστορίες ανθρώπων που
έχει βοηθήσει. Μια φορά είχε έρθει κάποιος φωτογράφος και μου είχε πεί ότι ο
πατέρας μου είχε γνωρίσει τον πατέρα σας σε ένα ατύχημα. Περνούσε ο Αβέρωφ
εκείνη την ώρα τον δρόμο και είδε το αυτοκίνητο που είχε πέσει σε μια πλαγιά και
κάλεσε αμέσως για βοήθεια. Είχε μείνει στο σημείο μέχρι να απεγκλωβίσουν τον
άνθρωπο. Υπάρχουν άνθρωποι που μιλούν για τον πατέρα μου σαν να είναι ο
ευεργέτης της ζωής τους και αυτό με συγκινεί.

Τί είναι αυτό που έχετε βαθιά μέσα σας από εκείνον;
Αυτό που εγώ κουβαλάω από το πατέρα μου είναι το πάθος του, το μεράκι του
γιατί ήταν ένας άνθρωπος που είχε πολλά και με αυτά ένιωθε ζωντανός. Χαιρόταν
την ζωή! Επίσης αυτό που μου έλεγε ήταν ότι να πας να κάνεις διδακτορικό για να
μπορέσεις να τα βγάλεις πέρα. Το άλλο που μου έκανε ήταν ότι λίγο πριν πεθάνει μου είπε: «εσύ την Πινακοθήκη». Μου το ανέθεσε σε μια στιγμή που είναι πολύ δύσκολο να απαντήσεις γιατί πίστευε ότι αυτό μου ταιριάζει περισσότερο για να βάλω και εγώ ένα λιθαράκι.

Πώς είναι για σας να φέρετε το όνομα Αβέρωφ;
Είναι δύσκολο θα έλεγα, γιατί έπρεπε να δουλέψω πάρα πολύ σκληρά με τον εαυτό μου, για να μπορέσω να ξεχωρίσω τί είναι το όνομα και τί είμαι εγώ. Οι αντιδράσεις που παίρνω από το γύρω κόσμο είναι για το όνομα ή είναι αντιδράσεις για την ανθρώπινη επαφή, ίσως να ήταν διαφορετικά αν δεν είχα αυτό το όνομα. Το όνομα βεβαίως και επηρεάζει, γιατί άλλοτε σου φέρονται υπερβολικά φιλικά και άλλοτε υπερβολικά εχθρικά και αυτό είναι συχνά δύσκολα διαχειρίσιμο. Είναι όμως και αυτό μια κληρονομιά, μια τύχη και προσπαθώ να τη διαχειριστώ από την καλή του πλευρά.

INFO

ΙΔΡΥΜΑ ΕΥΑΓΓΕΛΟΥ ΑΒΕΡΩΦ – ΤΟΣΙΤΣΑ
Πινακοθήκη
Κεντρική Πλατεία, Μέτσοβο, 44200, ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ
Τηλέφωνο: 2656041210

Ίδρυμα Ευάγγελου Αβέρωφ – Τοσίτσα
Μαραθωνοδρόμων 59, 15452 Ψυχικό
Τηλ.: 210 6778244
Fax: 210 6715543
E-mail: averoff@otenet.gr

Web Site :www.averoffmuseum.gr