“Φιλανθρωπία όπως φιλότιμο”

Η σημερινή Κοινωνία των Πολιτών καλείται να διαχειριστεί τη δημόσια συζήτηση και τις συνακόλουθες προεκτάσεις που εγείρει ο ρόλος και η προσφορά του φιλανθρωπικού έργου, με σκοπό την ανακούφιση των αναξιοπαθούντων, την επίλυση κοινωνικών προβλημάτων και την εξάλειψη των ανισοτήτων.

Στους κόλπους της ελληνικής κοινωνίας υφέρπει μια βαθιά ριζωμένη καχυποψία απέναντι στο φαινόμενο της φιλανθρωπίας, το οποίο αναπτύσσεται σε όλες τις εποχές ανεξαιρέτως (και όχι αποκλειστικά σε περιόδους ευημερίας) και το οποίο επιτελεί έναν συμπληρωματικό ρόλο (στο κράτος) ως προς τη διαχείριση και συντήρηση αυτού που καλούμε κράτος και δομές «πρόνοιας» (παιδεία, υγεία, ασφάλιση). Σε αντιδιαστολή με την ελεημοσύνη, όπου ο λήπτης της βοήθειας επιδεικνύει τη δεινή θέση στην οποία βρίσκεται και πρακτικά στηρίζει την καθημερινή του επιβίωση σε αυτή, η φιλανθρωπία συμβαίνει οργανωμένα και έχει σκοπό να επαναφέρει έστω και πρόσκαιρα την ισορροπία, να διορθώσει τα «κακώς κείμενα». Κοινός τόπος και των δύο ωστόσο η πρόσκαιρη ηθική ανταμοιβή, η πνευματική ανάταση και η ενσυναίσθηση της δυσκολίας του ανθρώπου που βρίσκεται σε ανάγκη.

Η φιλανθρωπία από την πλευρά της σταθμίζει, επιλέγει και επεμβαίνει κρίνοντας μεταξύ των αναγκών την πιο άμεση και επείγουσα, μεταξύ των προβλημάτων το πιο δυσεπίλυτο. Πραγματοποιείται από Κοινωφελή Ιδρύματα, από Οργανισμούς, από Ιδιώτες, από την Εκκλησία από την Ατομική Πρωτοβουλία. Το φιλανθρωπικό έργο δεν κάνει διακρίσεις. Ανακουφίζει αναξιοπαθούντες, συνδράμει σε ευαγή ιδρύματα, πριμοδοτεί αρίστους. Και το πράττει μαζικά σε αντίθεση με τις μεμονωμένες πράξεις ελεημοσύνης που όμως πραγματοποιούνται κάτω από (το προαναφερθέν) αυστηρό πλαίσιο.

Είναι φανερό πως η ίδια η βάση του εθελοντισμού συνιστά έκφανση της φιλανθρωπίας, καθώς λαμβάνει χώρα με σκοπό την ανιδιοτελή και δίχως ανταπόδοση προσφορά στο κοινωνικό σύνολο. Οι μορφές που μπορεί να λάβει το φιλανθρωπικό έργο ποικίλουν. Η ενίσχυση συμβαίνει να είναι εγχρήματη, σε είδος, μπορεί ακόμη να είναι υπηρεσία. Χαρακτηριστικά παραδείγματα φιλανθρωπικής δράσης, είναι η διανομή συσσιτίων, η παροχή στέγης και ειδών ρουχισμού, η διανομή κουπονιών για την εξασφάλιση (κατόπιν επιλογής) ειδών πρώτης ανάγκης, η ανέγερση – ανακαίνιση δομών και ιδρυμάτων που επιτελούν κοινωνική αποστολή (π.χ. νοσοκομεία, γηροκομεία), η παροχή υποτροφιών ακόμη και η παροχή δανείου. Σε ευρύτερη κλίμακα, ως προγράμματα που εξυπηρετούν φιλανθρωπικούς σκοπούς προσλαμβάνονται ακόμη και γραφεία – παρακλάδια του κορυφαίου Διεθνούς Οργανισμού, του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών, όπως το Παγκόσμιο Επισιτιστικό Πρόγραμμα (World Food Programme) και το Πρόγραμμα των Ηνωμένων Εθνών για την Ανάπτυξη (United Nations Development Programme).

Η αποστολή των δύο προγραμμάτων εκπληρώνεται με την παροχή ανθρωπιστικής βοήθειας, την εξασφάλιση τροφής, πρόσβασης σε ιατροφαρμακευτικά αγαθά και εν γένει της εμπέδωσης αξιοπρεπών συνθηκών διαβίωσης για πολλά εκατομμύρια ανθρώπους που στερούνται ή αντιμετωπίζουν σοβαρούς περιορισμούς ως προς την πρόσβασή τους σε αυτά τα αγαθά. Τα δίκτυα αυτά αντλούν την χρηματοδότησή τους από το Ταμείο του Ο.Η.Ε. στο οποίο συμβάλλουν όλα τα κράτη – μέλη του.
Κλείνοντας, είναι σημαντικό να αναλογιστούμε ποια είναι η αποστολή και ο προορισμός της φιλανθρωπίας.

Αυστηρό προαπαιτούμενο ασφαλώς είναι η ανακούφιση του ανθρώπου από τον άνθρωπο να συμβαίνει με αγνά και ταπεινά κριτήρια και να μην εξυπηρετεί σκοπιμότητες.

Σε μια κρίσιμη συγκυρία, όπου οι προκλήσεις και οι δοκιμασίες διαρκώς αυξάνονται είναι ανάγκη το φιλανθρωπικό έργο να ενταθεί στο μέτρο του δυνατού, να συντονιστεί και να ευθυγραμμιστεί με τη δύσκολη αποστολή της πολιτείας και του ιδιωτικού τομέα προκειμένου να καλυφθούν άμεσες και ανθρώπινες ανάγκες. Με αιχμή του δόρατος το φιλότιμο. Υπάρχει ανάγκη για περισσότερη φιλανθρωπία με φιλότιμο. Κάτι που μπορεί να αποτελέσει το συστατικό για τη καλλιέργεια μιας αλληλέγγυας Κοινωνίας των Πολιτών. Η αλληλεγγύη συνιστά την καλύτερη μορφή φιλανθρωπίας.

Δημήτριος Τσάκνης, Πολιτικός Επιστήμονας (BA), MA (Governance), Κεντρικός Ταμίας Ε.Ο.Π.Ε.