Η σημασία και ρόλος της αλληλεγγύης στα χρόνια της κρίσης

Στην άφθονη από λέξεις ελληνική γλώσσα μπορεί κανείς να βρει αρκετά συνώνυμα ώστε να ερμηνεύσει και να κατανοήσει τον όρο αλληλεγγύη. Αμοιβαία βοήθεια και αλληλοϋποστήριξη, ανθρωπιά και φροντίδα είναι μερικές από τις έννοιες που συνυπάρχουν και προσδιορίζονται ως συγγενικές της βαρύνουσας σε σημασία και ρόλο έννοιας της αλληλεγγύης.

Αυτό προκύπτει εξαιτίας της διάστασης που εμπεριέχει η έννοια, και η οποία καλύπτειένα ευρύ φάσμα αξιών, καταλήγοντας στην υψηλότερη μορφή τηςόπου λογίζεται ως μια αρετή και ως παράγοντας εξέλιξης.Όρος ηθικός, δηλαδή όχι υποχρεωτικός.

Η κρίση που διέπουμε τόσο σε τοπικό-εθνικό αλλά τόσο και σε ευρωπαϊκό-παγκόσμιο επίπεδο επέφερε στον όρο μια σοβαρή αμφισβήτηση. Το ερώτημα που τίθεται στις κοινωνίες είναι ξεκάθαρο. Υπάρχει άραγε αλληλεγγύη στις μέρες μας; Την απάντηση στο απλό αλλά κατά τα άλλα πολυσυζητημένο και πολύ αμφιλεγόμενο ερώτημα τη βρίσκει κανείς δύσκολα.

Σε συνέχεια του ορισμού της έννοιας διαβάζουμε στα λεξικά, πως αλληλεγγύη σημαίνει αμοιβαία εγγύηση δύο η περισσότερων προσώπων, αμοιβαία αναγνώριση των δικαιωμάτων τους αλλά και αναγκαία υπεράσπιση τους.Επιπρόσθετα, σε νομικό και διεθνολογικό επίπεδο η αλληλεγγύη αποτελεί θεμελιώδης αρχή δικαίου και βασικός όρος των σύγχρονων διεθνών σχέσεων, οι οποίες επηρεάζονται καίρια από την ύπαρξη αμοιβαίας εγγύησης και συνεργασίας. Ξέχωρα από το φάσμα των κανόνων του εθιμικού και του συμβατικού διεθνούς δικαίου που διατηρεί την αρχή της διεθνούς αλληλεγγύης, η τελευταία αποτελεί την άλλη διάσταση του διεθνούς ανταγωνισμού. Αξίζει επίσης να αναφερθεί πως ο όρος αποτελεί κύριο και βασικό συστατικό στοιχείο του Ευρωπαϊκού δικαίου, αλλά και των συνθηκών που ισχύουν για την Ε.Ε.

Παράλληλα, συναντούμε στην αγγλική γλώσσα τον όρο <<solidarity>>, μια λέξη που σε πολιτικό και κοινωνικό επίπεδο στοιχειώνει με ενοχές τη σημερινή Ευρώπη. Οι ενοχές προκύπτουν αναφορικά με τον όρο και σε σχέση με την Ευρωπαϊκή ήπειρο, από την δυσαρμονία μεταξύ των κρατών που παρατηρούμε αυτή τη περίοδο, όπως επίσης και τη καταστρατήγηση και την επιβολή διαφόρων όρων, χαρακτηριστικό παράδειγμα τα μέτρα λιτότητας και η Ευρώπη των δύο ταχυτήτων. Ισχυρές νομισματικές πολιτικές που επιβάλλονται από τις κραταιές δυνάμεις της Ένωσης αδυνατούν να σταθούν αλληλέγγυες στις οικονομικές πολιτικές πιο αδύναμων κρατών. Μια διαδικασία που αναδεικνύει στους μεν γοργούς ρυθμούς ανάπτυξης και καλούς οικονομικούς δείκτες στους δε πολύχαμηλούς ρυθμούς και κακούς δείκτες. Πάνταόμως, και εδώ είναι το παράδοξο, σε κοινό θεωρητικό πλαίσιο υπό όρουςσυνεργασίας και αλληλεγγύης.

Σε πρακτικό επίπεδο, γενικά και ειδικά, δυστυχώς δε συναντούμε τη συνάφεια με τους όρους αυτούς. Για παράδειγμα στο μείζονος σημασίας διαχείρισης ζήτημα, αυτό του μεταναστευτικού-προσφυγικού, παρατηρούμε την Ευρώπη να μην ακολουθεί τα θεωρητικά της μονοπάτια. Πολύ δε μάλιστα να αξιώνει έναντι του φαινομένου, με σαφέστατη στρέβλωση των πραγμάτων, αστοιχείωτους εθνικισμούς που μόνη σκοπιμότητα έχουν την αναρρίχηση τους στην εξουσία κάνοντας χρήση φθηνού λαϊκισμού, σπέρνοντας το φόβο και την τρομοκρατία. Στοιχεία που σε καμία των περιπτώσεων δεν θα επιφέρουν ευοίωνα αποτελέσματα, τόσο για τα ίδια τα κράτη όσο και για την Ε.Ε. Είναι φανερό, πώς πέρα από τη περισσότερη Ευρώπη (MoreEurope), χρειαζόμαστε και μια Ευρώπη πιο αλληλέγγυα, η οποία σε κάθε τέτοια περίπτωση θα κατευθυνθεί σε θετικές και βιώσιμες για την ίδια εξελίξεις.

Μιλώντας για την Ελλάδα, το Σύνταγμα της χώρας αρχικά αναφέρεται στο όρο μετο άρθρο 25 παράγραφος 4.

<< Το Κράτος δικαιούται να αξιώνει από όλους τους πολίτες την εκπλήρωση του χρέους της κοινωνικής και εθνικής αλληλεγγύης. >>

Η ερμηνεία του άρθρου ορίζει σαφέστατα την ανάγκη της αλληλεγγύης. Ακόμη περισσότερο μας δίνει να καταλάβουμε πως με την διασφάλιση της εκπλήρωσης από κάθε πολίτη ξεχωριστά της κοινωνικής και εθνικής αλληλεγγύης, το κοινωνικό σύνολο συνεργάζεται αποτελεσματικότερα και δημιουργεί καλύτερες συνθήκες ζωής για όλους. Πράγμα βέβαια που δύσκολα γίνεται κατανοητό στο μέσο Έλληνα πολίτη της κρίσης. Κι αυτό όχι γιατί δεν είναι ικανός να το αντιληφθεί αλλά γιατί αναζητεί την αλληλεγγύη στις φλύαρες και ανούσιες συζητήσεις του δημοσίου διαλόγου. Η αλληλεγγύη είναι μια πράξη που πάντα βρίσκεται κάτω από την επιφάνεια των πραγμάτων. Είναι εκείνη η δυναμική που δεν φαίνεται. Μια άυλη δύναμη, που όμως προσφέρει πολλά.Θα έλεγε κανείς πως είναι μια αναγκαία σύμβαση για την εξέλιξη και τη πρόοδο, σε κάθε επίπεδο.

Εν κατακλείδι, ο ρόλος και η σημασία της αλληλεγγύης εν καιρό κρίσης μπορεί να βρίσκεται σε αμφισβήτηση, όχι τόσο για το περιεχόμενο της, αλλά για τον εάν τελικά την επιθυμούμε η όχι. Σε κάθε περίπτωση και εδώ δε χωρά καμία αμφιβολία, διατηρεί στο πέρασμα του χρόνου τη θετική και αποτελεσματική αξία της.

Γράφει ο Γκούρλιας Αντώνιος:

Ο κ.Γκούρλιας Αντώνιος είναι πολιτικός επιστήμονας, απόφοιτος του τμήματος Πολιτικής Επιστήμης του Παντείου Πανεπιστημίου και μεταπτυχιακός φοιτητής (Υπότροφος ΕΟΠΕ) στην Ευρωπαϊκή Διακυβέρνηση. Είναι Μέλος του Συμβουλίου Διοίκησης και Αν. Γεν. Διεθυντης του Ελληνικού Οργανισμού Πολιτικών Επιστημόνων (ΕΟΠΕ).