Φιλανθρωπία και Αλληλεγγύη

Ένας πιθανός ορισμός που θα μπορούσαμε να δώσουμε για τη φιλανθρωπία θα ήταν ίσως «διαφορετικές πράξεις οι οποίες έχουν ως κεντρικό άξονα τις ανθρώπινες αξίες και ως στόχο τη βελτίωση της ποιότητας ζωής των ανθρώπων».

Η λέξη επινοήθηκε στην Αρχαία Ελλάδα από τον Αισχύλο στον Προμηθέα Δεσμώτη και χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορα στον πλατωνικό διάλογο «Ευθύφρων».

Πιθανές μορφές που μπορεί να προσλάβει η φιλανθρωπία στις μέρες μας μπορούν  να θεωρηθούν τα συσσίτια, οι μαζικές αποστολές τροφίμων σε φορείς που αναλαμβάνουν να τα διανείμουν, η προσφορά ρουχισμού ή και οι απευθείας δωρεές σε φιλανθρωπικά ιδρύματα.

Κατά τη γνώμη μου ,ο τρόπος που αντιλαμβανόμαστε τη φιλανθρωπία διαφοροποιήθηκε πρωτίστως δια μέσω της κρίσης. Στη προ κρίσης εποχή ο μέσος και ο λίγο έως πολύ ευκατάστατος άνθρωπος, όταν άκουγε τη λέξη φιλανθρωπία του ερχόταν στο μυαλό η λέξη «καθήκον» και συνήθως τη συνέδεε με μία de facto θεσπισμένη βοήθεια προς τον  συνάνθρωπο. Αφότου ξέσπασε η κρίση και άρχισε να αντιλαμβάνεται τις συνέπειες της στη ζωή του και στη ζωή των συνανθρώπων του, πέρα από το καθήκον άρχισε να διέπεται και από ένα αίσθημα συγκίνησης και ευαισθησίας, λόγω της σκέψης ότι συντελεί άμεσα στη βελτίωση των συνθηκών ζωής (έστω και στο ελάχιστο) των συνανθρώπων του, οι οποίες χειροτέρευσαν περισσότερο από τις δικές του. Αυξήθηκε κατά κάποιο τρόπο η συναισθηματική φόρτιση της έννοιας.  Έρευνα του περιοδικού Chronicle of Philanthropy έδειξε πως στη διάρκεια της κρίσης αύξησαν τις δαπάνες τους για φιλανθρωπικούς σκοπούς όσοι επλήγησαν περισσότερο, που δεν είναι άλλοι από τα χαμηλότερα εισοδήματα, ενώ τις μείωσαν οι υψηλότερες εισοδηματικές τάξεις.

Όσον αφορά τον τρόπο αντίληψης της φιλανθρωπίας στις μέρες μας, ιδιαιτέρως σημαντικός είναι ο ρόλος της παιδείας. Το σχολείο ως ο σημαντικότερος και ο βασικότερος φορέας μόρφωσης έχει την πρωταρχική ευθύνη να μεταλαμπαδεύσει στα νεότερα μέλη της κοινωνίας την αξία της φιλανθρωπίας. Αυτό σε κάποιο βαθμό μπορούμε να παραδεχθούμε ότι συμβαίνει, διότι όλοι έχουμε βοηθήσει την περίοδο των σχολικών μας χρόνων σε συγκεντρώσεις τροφίμων με σκοπό να σταλούν σε ασθενείς κοινωνικές ομάδες.

Επιπροσθέτως, δεν μπορούμε να παραλείψουμε την συμβολή της τεχνολογίας στη φιλανθρωπία μέσω των πολλαπλών οφελών που έχει προσφέρει. Χάριν της υπερπληθώρας μέσων μαζικής επικοινωνίας αλλά και μέσων κοινωνικής δικτύωσης από την οποία απορρέει γρήγορη,  λεπτομερής, έγκυρη και αποτελεσματική ενημέρωση (εφόσον χρησιμοποιούνται σωστά και με σύνεση), έχουμε τη δυνατότητα δημιουργίας διαύλων επικοινωνίας μεταξύ φιλανθρωπικών ομάδων και φορέων που διεξάγουν ανάλογες δραστηριότητες με στόχο τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας τους. Τονίζεται επίσης πως η τεχνολογία συνέβαλε στην επιπλέον επέκταση της φιλανθρωπικής δραστηριότητας σε περισσότερα πεδία που την είχαν ανάγκη, ενώ παράλληλα επηρέασε το βεληνεκές δράσης των φιλανθρωπικών ομάδων και οργανώσεων διευρύνοντας την σε διάφορες περιοχές του πλανήτη δια μέσω της ανάπτυξης των συγκοινωνιών. Κλείνοντας για την φιλανθρωπία παραθέτω μία φράση του Ζαν Ζακ Ρουσσώ συμμεριζόμενος πλήρως τα λόγια του « η φροντίδα για τους συνανθρώπους μας είναι το στοιχείο που προσδίδει σε όλους μας την ανθρώπινή μας διάσταση» Από την άλλη μεριά, ως αλληλεγγύη θα μπορούσαμε να ορίσουμε την αμοιβαία (αλληλο)βοήθεια μεταξύ δύο ή περισσότερων ομάδων ανθρώπων προς επίτευξη κάποιου κοινού σκοπού. Το πλέον χαρακτηριστικό και επίκαιρο παράδειγμα επίδειξης αλληλεγγύης είναι η υπερπροσφορά βοήθειας που υπήρξε τις πρώτες μέρες μετά τη φονική πυρκαγιά της 23ης Ιουλίου, τόσο από πολίτες με την άμεση κινητοποίηση τους όσο και από κράτη. Ανεξάρτητα με τις δομικές ανεπάρκειες του κράτους που εμπόδισαν την πλήρως αποτελεσματική διαχείριση του όγκου της βοήθειας, η κοινωνία ενήργησε υποδειγματικά, σε σημείο που προκάλεσε θαυμασμό και συγκίνηση. Μία άλλη εξίσου σημαντική διάσταση της αλληλεγγύης όμως, είναι αυτή σε επίπεδο κρατών. Στις μέρες μας η ύπαρξη της τείνει να αμφισβητείτε από ένα μεγάλο ποσοστό του ευρωπαϊκού δήμου και πλέον όλο και μεγαλύτερο μέρος ανθρώπων συμμερίζεται την άποψη ότι «η διπλωματία στηρίζεται αυστηρά και μόνο στο ατομικό συμφέρον των κρατών». Ένα πρώτο παράδειγμα που δικαιολογεί την αμφισβήτηση αποτελούν οι πολιτικές λιτότητας και οι μειώσεις σε δαπάνες κοινωνικής πρόνοιας που επιβλήθηκαν σε πολλές χώρες της Ευρώπης. Ένα άλλο παράδειγμα αποτελεί η αντιμετώπιση του φλέγοντος ζητήματος του προσφυγικού. Είναι κοινώς αποδεκτό πως η αναστολή της εφαρμογής της συνθήκης Σένγκεν  από χώρες όπως η Γερμανία, η Γαλλία, η Αυστρία, η Σουηδία και το Βέλγιο και η ταυτόχρονη απαίτηση εφαρμογής της  στην Ελλάδα, με αποτέλεσμα να συγκεντρώνονται σε αυτήν χιλιάδες πρόσφυγες, δεν συνιστά λύση του προβλήματος. Το προσφυγικό είναι ένα πρόβλημα του οποίου η λύση θα βρεθεί μέσω της αντικειμενικής αξιολόγησης των πραγματικών δυνατοτήτων του κάθε κράτους και συναρτήσει της κατάστασης του. Για να επιτευχθεί το παραπάνω η ύπαρξη αλληλεγγύης είναι απαραίτητη.

Τελειώνοντας, θα ήθελα να τονίσω πως η έννοια της αλληλεγγύης φαίνεται να είναι πιο συμπαθής συγκριτικά με αυτή της φιλανθρωπίας στο ευρύ κοινό (ίσως υπερέχει λόγω αμφιβολίας από πολλούς για τα πραγματικά κίνητρα της δεύτερης) , μολονότι η δεύτερη της διάσταση συναντά έντονη αμφισβήτηση σε περιόδους κρίσης. Παρόλο που οι τρόποι εφαρμογής των δύο εννοιών χρήζουν πολλών διευθετήσεων, πιστεύω πως και οι δύο μπορούν να συντελέσουν στη βελτίωση του κοινωνικού προτύπου και στην άμβλυνση των ανισοτήτων.