Υποστηριζόμενη εργασία, μέγιστη ευκαιρία για κοινωνική συμπερίληψη

Άρθρο του Γιώργου Σταμάτη

Γενικού Γραμματέα Κοινωνικής Αλληλεγγύης και Καταπολέμησης της Φτώχειας.

*Δημοσιεύτηκε στην ηλεκτρονική εφημερίδα POLITICALτην Τρίτη 24.05.2022

Η άσκηση πολιτικών με κοινωνικό πρόσημο οφείλει να διέπει το γενικότερο πλέγμα των θεσμικών παρεμβάσεων ενός φιλελεύθερου, προοδευτικού κράτους. 

Ειδικότερα ως προς την κοινωνική ομάδα των ατόμων με αναπηρία, Ο πιο αποτελεσματικός δρόμος για μια ουσιαστική και ολιστική κοινωνική ενσωμάτωση, χωρίς προκαταλήψεις και περιορισμούς, είναι η ένταξη τους στην αγορά εργασίας. Η έμπρακτη άσκηση του θεμελιώδους αυτού κοινωνικού δικαιώματος,  σηματοδοτεί την ποιοτική μας μετάβαση από ένα αμιγώς προστατευτικό πλαίσιο προς ένα μοντέλο ανοιχτό και δικαιωματικό, όπου το άτομο με αναπηρία βρίσκεται στο επίκεντρο ως φορέας δικαιωμάτων και όχι ως αποδέκτης παθητικών πολιτικών. 

Στον τομέα της απασχόλησης, τα βαθιά ριζωμένα κοινωνικά στερεότυπα δημιουργούν εμπόδια και παράγουν διακρίσεις, αποκλείοντας έτσι ένα ζωτικό κομμάτι της κοινωνίας μας από τη συμμετοχή στην επαγγελματική και συνακόλουθα και την κοινωνική ζωή.

Στο πλαίσιο αυτό, αναδεικνύεται η ανάγκη ένταξης στη δημόσια πολιτική ενός εναλλακτικού μοντέλου απασχόλησης κυρίως για τα άτομα με νοητική αναπηρίακαι αυτισμό, εκείνου της υποστηριζόμενης εργασίας, το οποίο συνδυάζει την εργασιακή ενσωμάτωση αφενός και την παρουσία ενός δίχτυ ασφαλείας για τον εργαζόμενο και τον εργοδότη αφετέρου. Το μοντέλο βασίζεται στην ισότιμη πρόσβαση των ατόμων με αναπηρία στην ανοιχτή αγορά εργασίας, όπου με την απαιτούμενη υποστήριξη μπορούν να βρουν και να διατηρήσουν έμμισθη απασχόληση και εδραιώνεται στη φιλοσοφία, ότι δίνεται έμφαση στις ικανότητες του ατόμου και όχι στην αναπηρία του.  Βασικός στόχος είναι να ταιριάξουν οι ικανότητες και δεξιότητες των ατόμων με αναπηρία με τις ανάγκες των εργοδοτών.

Σύμφωνα με το μοντέλο της υποστηριζόμενης απασχόλησης, τα άτομα με αναπηρία που επιθυμούν να εργαστούν παρακολουθούν ανάλογα με τις ανάγκες τους κάποιο ομαδικό ή ατομικό πρόγραμμα κατάρτισης, υποστήριξης και συμβουλευτικής καθοδήγησης και μετά τοποθετούνται σε κάποιο φορέα, υπογράφοντας σύμβαση εργασίας σύμφωνα με τις διατάξεις της κείμενης νομοθεσίας. Ιδιαίτερα κρίσιμος είναι ο ρόλος του προπονητή εργασίας job coach), ο οποίος αναλαμβάνει να καταρτίσει ένα εξατομικευμένο πλάνο για κάθε υποψήφιο εργαζόμενο, με βάση τις δεξιότητες, τα ταλέντα και τις προσωπικές του επιθυμίες και στη συνέχεια να βρει την κατάλληλη επιχείρηση, στην οποία θα προσληφθεί. Σε περίπτωση που είτε ο εργαζόμενος είτε ο εργοδότης χρειαστούν ειδικότερη συμβουλευτική υποστήριξη, μπορούν να απευθυνθούν στον προπονητή εργασίας, ο οποίος διασφαλίζει την απρόσκοπτη πορεία της εργασιακής σχέσης. 

Στην Ελλάδα η υποστηριζόμενη εργασία εφαρμόζεται από ορισμένους φορείς που δραστηριοποιούνται στην επαγγελματική κατάρτιση ατόμων με νοητική αναπηρία και αρκετές επιχειρήσεις έχουν αγκαλιάσει αυτήν την πρωτοβουλία, εντάσσοντας αποφοίτους των κέντρων αυτών στο δυναμικό τους. Οι κυριότερες εργασίες με τις οποίες ασχολούνται τα άτομα που προσλαμβάνονται είναι στους τομείς της υποδοχής πελατών, της γραμματειακής υποστήριξης, της εστίασης, της καθαριότητας και της συντήρησης κήπων. 

Η Κυβέρνηση θεωρεί την καθιέρωση θεσμικού πλαισίου για την υποστηριζόμενη απασχόληση ισχυρό μοχλό προαγωγής της κοινωνικής ένταξης των ατόμων με αναπηρία. Στο στόχο 14 του Εθνικού Σχεδίου Δράσης για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία, προβλέπεται ένα συνεκτικό πλαίσιο για την απασχόληση των ατόμων με Αναπηρία, συμπεριλαμβανομένης και της υποστηριζόμενης εργασίας.

Ο σημαντικότατος αυτός θεσμός, που έχει αναδείξει ιδιαίτερα θετικά παραδείγματα και πρακτικές, σύντομα θα νομοθετηθεί και στη χώρα μας, ως μια ακόμη βασική πτυχή ισότιμης συμμετοχής και συμπερίληψης σε μια κοινωνία που είναι σχεδιασμένη για όλους και προχωράει με όλους.